(17/7/2026) Doanh nghiệp nông nghiệp Việt chỉ chiếm 1-2% nhưng đang gánh kỳ vọng dẫn dắt cả chuỗi giá trị

Dù được kỳ vọng là lực lượng dẫn dắt chuỗi giá trị và đưa nông sản Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu, doanh nghiệp nông nghiệp hiện vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng số doanh nghiệp cả nước. Những điểm nghẽn về vốn, công nghệ, tổ chức sản xuất và cơ chế liên kết đang khiến khu vực này chưa phát huy hết vai trò trong quá trình chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.

Đây cũng là vấn đề được nhiều đại biểu trao đổi tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam", do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức chiều ngày 16/7 tại TP.HCM.

Doanh nghiệp nông nghiệp còn quá ít so với tiềm năng

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có hơn 50.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chỉ chiếm khoảng 1-2% trong tổng số gần 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.

Đáng chú ý, số doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao được công nhận hiện vẫn dưới 50, còn doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao chưa đến 300 đơn vị.

Những con số này được đánh giá chưa tương xứng với vai trò của ngành nông nghiệp, lĩnh vực nhiều năm liên tiếp là trụ đỡ của nền kinh tế và đang hướng tới mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73-74 tỷ USD trong năm 2026.

Ông Trần Ngọc Liêm - Phó Tổng Thư ký, Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP.HCM cho biết, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Việt Nam cần mở rộng các không gian tăng trưởng mới dựa trên kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Đối với nông nghiệp, điều này đòi hỏi phải chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị, gắn với công nghệ cao, chuyển đổi xanh và liên kết vùng.

Tuy nhiên, theo ông Liêm, nhiều mô hình mới như tín dụng xanh, thương mại carbon hay cơ chế chia sẻ giá trị trong chuỗi vẫn thiếu hành lang pháp lý. Trong khi đó, các dự án nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp thông minh cần thời gian dài để chứng minh hiệu quả nên khó tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn.

Nông dân tham quan dây chuyền chế biến cà phê hiện đại tại một doanh nghiệp FDI ở TP.Đồng Nai. Ảnh: Nguyên Vỹ

Một điểm nghẽn khác là tín dụng dành cho nông nghiệp hiện chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ của nền kinh tế. Do thiếu tài sản bảo đảm và rủi ro cao, nhiều doanh nghiệp và nông dân vẫn khó tiếp cận các khoản vay dài hạn để đầu tư công nghệ, mở rộng sản xuất.

Theo ông Liêm, cần sớm hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ chế biến sâu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng hợp tác công - tư (PPP). Đây sẽ là nền tảng để hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.

Muốn nâng giá trị nông sản, doanh nghiệp nông nghiệp phải trở thành hạt nhân của chuỗi liên kết

Theo thống kê, năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt hơn 70 tỷ USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt 35,88 tỷ USD, riêng rau quả đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,7% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc Tập đoàn Nafoods Group cho biết, mục tiêu tiếp theo của ngành không chỉ là tăng kim ngạch mà phải nâng giá trị gia tăng của nông sản, tăng thu nhập cho nông dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ông Hùng cho biết, sau hơn 30 năm hoạt động, Nafoods nhận thấy điểm nghẽn lớn nhất nằm ở quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, khiến doanh nghiệp khó cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ, kiểm soát chất lượng đồng đều và xây dựng vùng nguyên liệu lớn.

Bên cạnh đó, người dân còn hạn chế về vốn, khả năng tiếp cận công nghệ và chuyển đổi số, trong khi biến đổi khí hậu ngày càng làm gia tăng rủi ro về năng suất và chất lượng nguyên liệu.

Để giải quyết bài toán này, Nafoods xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ nghiên cứu giống, phát triển vùng nguyên liệu, chế biến đến xuất khẩu. Doanh nghiệp hiện liên kết hơn 50.000ha vùng nguyên liệu, thu mua trên 200.000 tấn nông sản mỗi năm và ứng dụng dữ liệu để nâng độ chính xác dự báo sản lượng lên 70-80%.

Theo ông Hùng, chế biến sâu chính là "bộ giảm xóc" của chuỗi cung ứng, giúp giảm áp lực tiêu thụ trong mùa vụ, hạn chế tình trạng được mùa mất giá và bảo vệ thu nhập của người nông dân.

Ở góc độ khác, ông Phan Minh Thông - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM cho rằng, nông nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, tập trung vào chế biến sâu và chủ động tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện, Công ty Phúc Sinh do ông Thông làm Tổng Giám đốc không chỉ thu mua nguyên liệu trong nước mà còn trở thành doanh nghiệp thu mua hạt tiêu lớn nhất tại Brazil để phục vụ các thị trường Mỹ, Đức và Trung Đông, đồng thời phát triển nhiều sản phẩm giá trị gia tăng như tiêu xanh sấy lạnh, tiêu hồng hay trà cascara từ vỏ cà phê.

Từ góc độ địa phương, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng, lợi thế cạnh tranh của nông nghiệp hiện không còn phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện tự nhiên mà nằm ở chất lượng giống, khoa học công nghệ và khả năng tổ chức chuỗi giá trị.

Theo ông Sử, Nhà nước cần giữ vai trò kiến tạo thể chế, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường và đổi mới công nghệ, HTX tổ chức sản xuất, còn nông dân là chủ thể tạo ra giá trị.

Các doanh nghiệp và chuyên gia cũng kiến nghị sớm hoàn thiện cơ chế phát triển nông nghiệp tuần hoàn, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nông nghiệp, phát triển hạ tầng logistics và có các gói vốn trung, dài hạn cho nông nghiệp giá trị cao.

Khi những điểm nghẽn về vốn, công nghệ và chính sách được tháo gỡ đồng bộ, doanh nghiệp sẽ có điều kiện trở thành hạt nhân dẫn dắt chuỗi giá trị, nâng sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nguyên Vỹ
Nguồn: Báo Dân Việt